Συγκρούσεις και διαμάχες στην οικογένεια: η σχέση γονέων και παιδιών

Συγκρούσεις και διαμάχες στην οικογένεια: η σχέση γονέων και παιδιών

Ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία του ενήλικα είναι η δυνατότητά του να αναγνωρίζει τον άλλο ως μια αυτόνομη ύπαρξη και συνάμα να συνάπτει σχέσεις αγάπης και εγγύτητας. Ο «άλλος» στην ενήλικη ζωή είναι συστατικό στοιχείο του εαυτού. Κι όταν μάλιστα, συζητάμε για την οικογένεια, δεν υπάρχει οικογένεια χωρίς τον άλλον, δεν υπάρχει σύζυγος χωρίς την αυτόματη ύπαρξη ενός άλλου συζύγου, δεν υφίσταται μητέρα ή πατέρας χωρίς παιδί, είναι το παιδί που κάνει τον σύζυγο γονέα. Ομοίως δεν υπάρχει παιδί χωρίς την αυτονόητη ύπαρξη γονέα.

Στις οικογενειακές σχέσεις, το στοιχείο του ενήλικα να αναγνωρίζει την αυτονομία και την διαφορετικότητα του άλλου είναι καθοριστικό για την επίλυση των διαφωνιών και των συγκρούσεων. Αν ακούσει κανείς με προσοχή, τις αφηγήσεις γονέων και παιδιών για το ίδιο θέμα, θα αντιληφθεί ότι πολύ συχνά υπάρχουν δύο διαφορετικές πραγματικότητες που βρίσκονται σε σύγκρουση, δηλαδή τείνουν να ακυρώσουν η μία την άλλη.

Καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, αρθρώνουν τον δικό τους λόγο εκφράζοντας τις επιθυμίες και τις απαιτήσεις τους, προκαλούν τα όρια και πιθανώς, και την υπομονή των γονέων τους. Σε αυτές τις φάσεις που αλλάζουν οι ηλικίες και οι ικανότητες, αλλάζουν και οι ισορροπίες των ρόλων προκαλώντας τα όρια. Σε αυτές φάσεις, έχουμε και τις περισσότερες συγκρούσεις.

Αλλαγές και καταστάσεις που μπορεί να οδηγήσουν σε συγκρούσεις μεταξύ γονέων και παιδιών:

• Η γέννηση ενός άλλου παιδιού.
• Η έναρξη της σχολικής ζωής του παιδιού.
• Αλλαγές στο εργασιακό καθεστώς των γονέων.
• Διαφωνίες στην σχέση των συζύγων.
• Η είσοδος στην πρώιμη εφηβεία και την εφηβεία.
• Η ενηλικίωση των παιδιών.
• Η αλλαγή μόνιμης κατοικίας της οικογένειας.
• Οι επιδόσεις στο σχολείο.
• Αλλαγές στην οικονομική κατάσταση της οικογένειας.
• Οτιδήποτε μπορεί να προκαλέσει την ισορροπία της οικογένειας.

Κάθε μία από τις παραπάνω καταστάσεις, βιώνεται διαφορετικά από το κάθε μέλος της οικογένειας. Κι έτσι, έρχονται προς διαπραγμάτευση οι διαφορετικές οπτικές, ανάγκες και επιθυμίες, προκαλώντας τη συνοχή και τους δεσμούς της οικογένειας.

Ένα από τα αγαπημένα μου παραδείγματα είναι η γέννηση ενός δεύτερου παιδιού. Από τη μία οι γονείς χαίρονται και απολαμβάνουν την οικογένειά τους. Από την άλλη το παιδί θα εκφράσει μια ανησυχία. Για να καταλάβουμε τι συμβαίνει στον ψυχισμό του παιδιού, θα μπορούσαμε να φανταστούμε πώς θα νιώθαμε αν μία μέρα ο σύντροφός μας έφερνε έναν άλλο σύντροφό του στο σπίτι για να μείνουμε όλοι μαζί. Το παιδί που δεν έχει προετοιμαστεί για μια νέα παρουσία, ισότιμη (τουλάχιστον) με το ίδιο, αισθάνεται άμεσα τον ανταγωνισμό.

Το πρόβλημα δεν είναι το ίδιο το πρόβλημα αλλά ο τρόπος που το αντιμετωπίζουμε.

Οι αλλαγές σε φάσεις, ηλικίες και ισορροπίες είναι κάτι δεδομένο στη ζωή της οικογένειας. Μπορεί το παιδί να μην ξεκινήσει το σχολείο; Είναι δυνατόν να μην ενηλικιωθεί; Μπορεί ο γονέας να μην αντιμετωπίσει ποτέ προβλήματα στην εργασία ή την καθημερινότητά του με τον άλλον γονέα; Επομένως, το πρόβλημα δεν είναι ότι εμφανίζονται αλλαγές ή ακόμη και προβλήματα ζωή. Το πρόβλημα συχνά είναι ο τρόπος που αντιμετωπίζουμε τις διαφωνίες και τις συγκρούσεις στις οικογένειες.

Το πραγματικό πρόβλημα κατά τη γνώμη μου, είναι η λογική του νικητή και του χαμένου, δηλαδή ότι κάποιος πρέπει να νικήσει σε κάθε σύγκρουση, σαν να είναι ένας πόλεμος. Θα «περάσει» του παιδιού ή των γονέων; Θα «περάσει» του ενός ή του άλλου γονέα; Αν σε μια οικογένεια πρέπει να υπάρχουν νικητές και χαμένοι κάθε φορά που αναδύεται μια διαφωνία, τότε όλη η οικογένεια είναι η χαμένη.

Συζήτηση για τις ανάγκες, μια ευκαιρία για αγάπη και μάθηση.

Η σχέση ανάμεσα στο παιδί και τους γονείς, είναι μια σχέση αγάπης, γονεϊκής αγάπης που, πέρα από την φροντίδα, αποτελεί και την ουσιαστικότερη εμπειρία μάθησης και διαμόρφωσης για το παιδί. Κι ο γονέας, ο ενήλικας, οφείλει πρώτον να αντιληφθεί τις ανάγκες του παιδιού που αρθρώνει λόγο, εκφράζει όσα επιθυμεί, να βοηθήσει το παιδί να διακρίνει τις ανάγκες από τις απαιτήσεις του και φυσικά να διαπαιδαγωγήσει θέτοντας τα όρια που πρέπει.

Αν θα μπορούσα να καταγράψω κάποια σημαντικά βήματα στην επίλυση των συγκρούσεων θα ήταν τα εξής:

• Φροντίζουμε την επικοινωνία και την σχέση με τα παιδιά ήδη από τις στιγμές που δεν υπάρχουν μεγάλα προβλήματα. Χτίζουμε βάσεις με αυθεντικότητα και αγάπη.
• Όταν υπάρξει διαφωνία, από την πιο μικρή μέχρι την πιο μεγάλη, οδηγούμε τη συζήτηση στις ανάγκες και βοηθάμε τόσο τον εαυτό μας όσο και το παιδί να διακρίνει τις βαθύτερες ανάγκες από τις επιθυμίες και τις απαιτήσεις.
• Φροντίζουμε να λάβουμε υπόψη τις ανάγκες όλων των μερών και προτείνουμε μια χρυσή τομή με αγάπη.
• Θέτουμε όρια στις απαιτήσεις των παιδιών και των μεγάλων και μαθαίνουμε ότι κάποιες επιθυμίες δεν ικανοποιούνται στο εδώ και τώρα.
• Μαθαίνουμε ότι η σχέση δεν είναι μάχη, δεν είναι πόλεμος, δεν υπάρχουν στρατόπεδα αλλά άνθρωποι που επικοινωνούν, φροντίζουν ο ένας τον άλλον και συνυπάρχουν αρμονικά, όσο το δυνατόν.

Σε καταστάσεις που η ένταση και τα προβλήματα φαίνονται ανυπέρβλητα, η βοήθεια ενός ειδικού ψυχολόγου μπορεί να συμβάλλει στην επίλυση και την ανακούφιση από τον ψυχικό πόνο.

 

Πετράς Χαράλαμπος

Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπευτής

 

(πηγή φωτογραφίας: paikesekilluperekeskus.ee)

Χώρισα 2017. All rights Reserved.